11-SEVEn

การเก็บเกี่ยว

เมื่อดอกข้าวได้บานและมีการผสมเกสรแล้วหนึ่งสัปดาห์ภายในที่ห่อหุ้มด้วย lemma และpalea ก็จะเริ่มเป็นแป้งเหลวสีขาวในสัปดาห์ที่สองแป้งเหลวนั้นก็จะแห้งกลายเป็นแป้งค่อนข้างแข็งและในสัปดาห์ที่สามแป้งก็จะแข็งตัวมากยิ่งขึ้นเป็นรูปร่างของเมล็ดข้าวกล้องแต่มันจะแก่เก็บเกี่ยวได้ในสัปดาห์ที่สี่นับจากวันที่ผสมเกสรจึงเป็นที่เชื่อถือได้ว่าเมล็ดข้าวจะแก่พร้อมเก็บเกี่ยวได้หลังจากออกดอกแล้วประมาณ 28-30 วันชาวนาในภาคเหนือภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคกลางใช้เคียวสำหรับเกี่ยวข้าวทีละหลายๆรวงส่วนชาวนาในภาคใต้ใช้แกระสำหรับเกี่ยวข้าวทีละรวงเคียวที่ใช้เกี่ยวข้าวมีอยู่๒ชนิดได้แก่เคียวนาสวนและเคียวนาเมืองเคียวนาสวนเป็นเคียววงกว้างใช้สำหรับเกี่ยวข้าวนาสวนซึ่งได้ปลูกไว้แบบปักดำแต่ถ้าผู้ใช้มีความชำนาญก็อาจเอาไปใช้เกี่ยวข้าวนาเมืองก็ได้ส่วนเคียวนาเมืองเป็นเคียววงแคบและมีด้ามยาวกว่าเคียวนาสวนเคียวนาเมืองใช้เกี่ยวข้าวนาเมืองซึ่งได้ปลูกไว้แบบหว่านข้าวที่เกี่ยวด้วยเคียวไม่จำเป็นต้องมีคอรวงยาวเพราะข้าวที่เกี่ยวมาจะถูกรวบมัดเป็นกำๆ

ส่วนข้าวที่เกี่ยวด้วยแกระจำเป็นต้องมีคอรวงยาวเพราะชาวนาต้องเกี่ยวเฉพาะรวงที่ละรวงแล้วมัดเป็นกำๆข้าวที่เกี่ยวด้วยแกระชาวนาจะเก็บไว้ในยุ้งฉางซึ่งโปร่งมีอากาศถ่ายเทได้สะดวกและจะทำการนวดเมื่อต้องการขายหรือต้องการสีเป็นข้าวสารข้าวที่เกี่ยวด้วยเคียวซึ่งปลูกไว้แบบปักดำชาวนาจะทิ้งไว้ในนาจนหมดซังเพื่อตากแดดให้แห้งเป็นเวลา๓-๕วันสำหรับข้าวที่ปลูกแบบหว่านพื้นที่นาจะแห้งในระยะเก็บเกี่ยวข้าวจึงแห้งก่อนเก็บเกี่ยวข้าวที่เกี่ยวแล้วจะกองทิ้งไว้บนพื้นที่นาเป็นรูปต่างๆกันเป็นเวลา๕-๗วันเช่นรูปสามเหลี่ยมแล้วจึงขนมาที่ลานสำหรับนวดข้าวที่นวดแล้วจะถูกขนย้ายไปเก็บไว้ในยุ้งฉางหรือส่งไปขายที่โรงสีทันทีก็ได้

การนวดข้าว

การเอาเมล็ดข้าวออกจากรวงแล้วทำความสะอาดเพื่อแยกเมล็ดข้าวลีบและเศษฟางข้าวออกไปเหลือไว้เฉพาะเมล็ดข้าวเปลือกที่ต้องการเท่านั้นขั้นแรกจะต้องขนข้าวที่เกี่ยวจากนาไปกองไว้บนลานสำหรับนวดการกองข้าวสำหรับนวดก็มีหลายวิธีแต่หลักสำคัญมีอยู่ว่าการกองจะต้องเป็นระเบียบถ้ากองไม่เป็นระเบียบมัดข้าวจะอยู่สูงๆต่ำๆทำให้เมล็ดข้าวได้รับความเสียหายและคุณภาพต่ำปกติจะกองไว้เป็นรูปวงกลม
ชาวนามักจะนวดข้าวหลังจากที่ได้ตากข้าวให้แห้งเป็นเวลา๕-๗วันซึ่งเมล็ดข้าวเปลือกมีความชื้นประมาณ๑๓-๑๕% เมล็ดที่ได้เกี่ยวมาใหม่ๆจะมีความชื้นประมาณ๒๐-๒๕% การนวดข้าวก็ใช้แรงสัตว์เช่นวัวควายขึ้นไปเหยียบย่ำเพื่อขยี้ให้เมล็ดหลุดออกจากรวงข้าวรวงข้าวที่เอาเมล็ดออกหมดแล้วเรียกว่าฟางข้าวที่กล่าวนี้เป็นวิธีหนึ่งของการนวดข้าวซึ่งที่จริงแล้วการนวดข้าวมีหลายวิธีเช่นการนวดแบบฟาดกำข้าวการนวดแบบใช้คำย่ำการนวดแบบใช้ควายย่ำการนวดโดยใช้เครื่องทุ่นแรงย่ำ

การทำความสะอาดเมล็ดข้าว

การเอาข้าวเปลือกออกจากสิ่งเจือปนอื่นๆซึ่งทำได้โดยวิธีต่างๆดังนี้
๑. การสาดข้าวใช้พลั่วสาดเมล็ดข้าวขึ้นไปในอากาศเพื่อให้ลมที่ได้จากการกระพือพัดเอาสิ่งเจือปนออกไปส่วนเมล็ดข้าวเปลือกที่ดีก็จะตกมารวมกันเป็นกองที่พื้น
๒. การใช้กระด้งฝัดโดยใช้กระด้งแยกเมล็ดข้าวดีและสิ่งเจือปนให้อยู่คนละด้านของกระด้งแล้วฝัดเอาสิ่งเจือปนทิ้งวิธีนี้ใช้กับข้าวที่มีปริมาณน้อยๆ
๓. การใช้เครื่องสีฝัดเป็นเครื่องมือทุ่นแรงที่ใช้หลักการให้ลมพัดเอาสิ่งเจือปนออกไปโดยใช้แรงคนหมุนพัดลมในเครื่องสีฝัดนั้นพัดลมนี้อาจใช้เครื่องยนต์เล็กๆหมุนก็ได้วิธีนี้เป็นวิธีทำความสะอาดเมล็ดได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง

การตากข้าว

เพื่อรักษาคุณภาพเมล็ดข้าวให้ได้มาตรฐานอยู่เป็นเวลานานๆหลังจากนวดและทำความสะอาดเมล็ดแล้วจึงจำเป็นต้องเอาข้าวเปลือกไปตากอีกครั้งหนึ่งก่อนที่จะเอาไปเก็บไว้ในยุ้งฉางทั้งนี้เพื่อให้ได้เมล็ดข้าวเปลือกที่แห้งและมีความชื้นของเมล็ดประมาณ๑๓-๑๕% เมล็ดข้าวในยุ้งฉางที่มีความชื้นสูงกว่านี้จะทำให้เกิดความร้อนสูงจนคุณภาพข้าวเสื่อมนอกจากนี้จะทำให้เชื้อราต่างๆที่ติดมากับเมล็ดขยายพันธุ์ได้ดีจนสามารถทำลายเมล็ดข้าวเปลือกได้เป็นจำนวนมากการตากข้าวในระยะนี้ควรตากบนลานที่สามารถแผ่กระจายเมล็ดข้าวให้ได้รับแสงแดดโดยทั่วถึงกันและควรตากไว้นานประมาณ๓-๔แดดในต่างประเทศเขาใช้เครื่องอบข้าวเพื่อลดความชื้นในเมล็ดซึ่งเรียกว่าdrier โดยให้เมล็ดข้าวผ่านอากาศร้อน

การเก็บรักษา

หลังจากชาวนาได้ตากเมล็ดข้าวจนแห้งและมีความชื้นในเมล็ดประมาณ๑๓-๑๕% แล้วนั้นชาวนาก็จะเก็บข้าวไว้ในยุ้งฉางเพื่อไว้บริโภคละแบ่งขายเมื่อข้าวมีราคาสูงและอีกส่วนหนึ่งชาวนาจะแบ่งไว้ทำพันธุ์ฉะนั้นข้าวพวกนี้จะต้องเก็บไว้เป็นอย่างดีโดยรักษาให้ข้าวนั้นมีคุณภาพได้มาตรฐานอยู่ตลอดเวลาและไม่สูญเสียความงอกข้าวพวกนี้ควรเก็บไว้ในยุ้งฉางที่ดีซึ่งทำด้วยไม้ยกพื้นสูงอย่างน้อย๑เมตรอากาศถ่ายเทได้สะดวกเพื่อจะได้ระบายความชื้นและความร้อนออกไปจากยุ้งฉางนอกจากนี้หลังคาของฉางจะต้องไม่รั่วและสามารถกันน้ำฝนไม่ให้หยดลงไปในฉางได้ก่อนเอาข้าวขึ้นไปเก็บไว้ในยุ้งฉางจำเป็นต้องทำความสะอาดฉางเสียก่อนโดยปัดกวาดแล้วพ่นด้วยยาฆ่าแมลง