ว่าด้วยเรื่องของข้าว ภาค 3

posted on 17 Feb 2007 10:00 by gant in study

ข้าวหอมมะลิ

ข้าวเป็นพืชที่ใช้เป็นอาหารสำคัญอย่างหนึ่งของโลกตามหลักวิชาพฤกษศาสตร์ข้าวเป็นพืชจำพวกใบเลี้ยงเดี่ยวในวงศ์ (family) Gramineae อยู่ในสกุล (Genus) Oryza ละตินว่า Oryza sativa พจนานุกรมฉบับราชบัณทิตยสถานพ.ศ. 2525 ให้คำจำกัดความว่าข้าวว่าเป็นพืชพวกหญ้ามีใบยาวและบางเส้นใบเป็นแบบขนานต้นเป็นลำข้อและมีดอกในฤดูเก็บเกี่ยวที่ปลายยอดของแต่ละข้อจะมีก้านอ่อนเล็กๆมากกว่า 5 ก้านแต่ละก้านจะมีเมล็ดข้าวติดอยู่เป็นแถวมีเปลือกสีน้ำตาลหุ้มเมล็ดข้างใน

อำเภอบางคล้าเป็นอำเภอหนึ่งในฉะเชิงเทราที่มีการปลูกข้าวหอมที่เรียกกันว่าข้าวหอมมะลิซึ่งทางราชการเรียกว่าข้าวขาวดอกมะลิมาตั้งแต่ต้นประมาณกว่า 50 ปีที่แล้วมาทำให้มีชื่อเสียงโด่งดังในเรื่องข้าวหอมบางคล้าซึ่งปัจจุบันมีการปลูกข้าวนี้ที่บางคล้าน้อยลงเนื่องจากต้องอาศัยปัจจัยประกอบหลายอย่างสภาพแวดล้อมต่างๆเปลี่ยนแปลงรวมทั้งวิถีของชาวนาก็เปลี่ยนไปข้าวหอมจึงไปสร้างชื่อเสียงโด่งดังอยู่ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือแทนดังที่เรามักได้ยินกันว่าข้าวหอมสุรินทร์เป็นต้นส่วนข้าวหอมบางคล้านั้นก็ค่อยๆเลือนหายไปจากความทรงจำของผู้คนจนเกือบจะลืมไปแล้วว่าบางคล้าเคยมีชื่อเสียงในเรื่องข้าวหอม

ข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิมิได้มีแหล่งกำเนิดที่อำเภอบางคล้ามาตั้งแต่แรกได้มีผู้นำมาจากอำเภอพนัสนิคมจังหวัดชลบุรีบริเวณด้านที่ติดกับตำบลแหลมประดู่อำเภอบ้านโพธิ์จังหวัดฉะเชิงเทราในราวปี 2488 ซึ่งเป็นเวลาที่สงครามโลกครั้งที่ 2 เริ่มสงบลง

ในปีพ.ศ. 2493 กรมการข้าว (ในสมัยนั้นกรมการข้าวเป็นกรมหนึ่งสังกัดกระทรวงเกษตรรับผิดชอบในเรื่องข้าวโดยเฉพาะด้านพืชเศรษฐกิจอื่นๆนั้นรับผิดชอบโดยกรมกสิกรรมต่อมาในปีพ.ศ. 2515 กรมการข้าวและกรมกสิกรรมได้ยุบรวมเป็นกรมเดียวกันคือกรมวิชาการเกษตรในปัจจุบันสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์) ได้รื้อฟื้นการเก็บรวบรวมพันธุ์ข้าวเพื่อคัดเลือกหาพันธุ์ดีจึงได้มอบหมายให้พนักงานข้าวอำเภอทั่วประเทศได้รวบรวมพันธุ์ข้าวเพื่อส่งไปยังส่วนกลางพนักงานข้าวอำเภอบางคล้าขณะนั้นคือคุณสุนทรสีหะเนิน (ตำแหน่งสุดท้ายก่อนเกษียณอายุราชการเป็นผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมการเกษตรภาคเหนือกรมส่งเสริมการเกษตร) ได้เก็บตัวอย่างข้าวส่งไปยังส่วนราชการหลายครั้งแต่ละครั้งเก็บส่งไปจำนวนหลายพันธุ์จากอำเภอบางคล้าครั้งแรกปลายปีพ.ศ. 2493 ส่งไป 26 พันธุ์ 3 พันธุ์แรกมีชื่อว่าดอกมะลิทั้ง 3 พันธุ์ข้าวทั้ง 3 พันธุ์นี้คงเป็นพันธุ์เดียวแต่ละเจ้าของพันธุ์ที่ 1 และพันธุ์ที่ 2 ส่งไป 199 รวงพันธุ์ 3 ส่งไป 198 รวงทั้ง 3 ตัวอย่างเก็บจากท่าทองหลางครั้งที่ 2 ส่งไปในปลายปีพ.ศ. 2495 ส่งไปในพ.ศ. 2498 มีพันธุ์ดอกมะลิ 19 ตัวอย่างพันธุ์ข้าวที่เก็บจากแหล่งต่างๆทั่วประเทศได้กระจัดกระจายไปตามสถานที่ทดลองข้าวต่างๆทั่วประเทศเพื่อทดสอบลักษณะต่างๆข้าวดอกมะลิตัวอย่างที่ 2 ที่คุณสุนทรสีหะเนินเก็บส่งไปยังส่วนกลางครั้งแรกจำนวน 199 รวงถูกส่งไปคัดเลือกพันธุ์ที่สถานีทดลองโคกสำโรงจังหวัดลพบุรีในปีพ.ศ. 2498 ปรากฏว่าข้าวรวงที่ 105 จากจำนวน 199 รวงที่ส่งไปจากอำเภอบางคล้านั้นผ่านการคัดเลือกผ่านการทดสอบผลผลิตและเปรียบเทียบพันธุ์ท้องถิ่นในภาคเหนือภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียงเหนือในที่สุดคณะกรรมการพิจารณาพันธุ์ข้าวได้พิจารณาเมื่อ 25 พฤษภาคม 2502 ให้ข้าวพันธุ์ดอกมะลิที่มาจากรวงที่ 105 เป็นข้าวพันธุ์ดีและให้ชื่อว่าข้าวดอกมะลิ 4-2-105 เลข 4 หมายถึงอำเภออันดับที่ 4 ของอำเภอทั้งหลายจำนวน 331 อำเภอทั่วประเทศที่ได้ส่งข้าวไปยังส่วนกลางจำนวนทั้งสิ้น 4,999 พันธุ์ได้แก่อำเภอบางคล้าเลข 2 หมายถึงข้าวตัวอย่างที่ 2 ที่ส่งไปจากอำเภอที่ 4 (บางคล้า) และเลข 105 หมายถึงข้าวรวงที่ 105 ซึ่งเป็นรวงข้าวที่เลือกคัดพันธุ์ออกมาได้

เพื่อให้สะดวกต่อการเรียกจึงเรียกกันสั้นๆว่าขาวดอกมะลิ 105 ข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 เป็นข้าวไวแสงปลูกได้ฤดูเดียว (นาปี) ออกดอกประมาณวันที่ 20-25 ตุลาคมและหลังจากนั้นประมาณ 1 เดือนก็จะเก็บเกี่ยวได้ต้นสูง 140-150 เซนติเมตรเปลือกข้าวมีสีฟางเมล็ดเรียว-ยาวปลายเมล็ดโค้งเล็กน้อยข้าวกล้องใสมีความเลื่อมมันจมูกเล็กซึ่งเป็นลักษณะที่ดีของข้าวสารเจริญเติบโตได้ดีในนาดอนทั่วไปทนทานต่อสภาพแห้งแล้งสามารถเจริญเติบโตในดินเปรี้ยวและดินเค็มได้ดีข้าวสารเมื่อหุงสุกแล้วมีลักษณะเหนียวนุ่มมีกลิ่นหอมซึ่งเป็นปัจจัยที่เป็นที่นิยมของผู้บริโภค

ดังนั้นข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 จึงมีแหล่งกำเนิดอยู่ที่อำเภอพนัสนิคมจังหวัดชลบุรีด้านที่ติดกับตำบลแหลมประดู่อำเภอบ้านโพธิ์และอำเภอแปลงยาวจังหวัดฉะเชิงเทราโดยในปี 2488 ข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 มีผู้นำมาปลูกที่ตำบลท่าทองหลางอำเภอบางคล้าซึ่งในปัจจุบันมีผู้นำพันธุ์ข้าวพันธุ์นี้ไปปลูกกันทั่วประเทศ